Preek Ds. T. Bouw op zondag 2 augustus 2020

Protestantse Gemeente Zaltbommel bijeen in de Sint Maartenskerk

bij 1 Koningen 3

 

 

Gemeente van onze Heer Jezus Christus,

 

Wat een geniale ingeving!

Wat een briljante vondst!

Nu ik na jaren het verhaal weer eens goed las

kwam ik weer onder de indruk.

Want hoe lastig is het :

het woord van de een tegenover de ander

hoe kom je dan ooit achter de waarheid?

niet voor niets is het optreden van deze koning

deze zoon van David

spreekwoordelijk geworden als Salomons-oordeel.

 

Als ik de wetenschappers moet geloven

-en ik heb geen reden dat niet te doen-

was het echter niet zo geniaal, en zeker niet uniek.

Het verhaal was wijd en zijd bekend

was hoogst waarschijnlijk een topper

in het oude oosten.

Het komt in vele varianten voor in allerlei

culturen en godsdiensten

er zijn sowieso 22 versies bekend.

 

De schrijver, of beter gezegd redacteur van het boek Koningen,

heeft een bestaand verhaal gebruikt om

de grote wijsheid van Salomo te illustreren.

Wij zijn daar niet zo van.

Plagiaat. Lezersbedrog. Geschiedvervalsing.

Maar in de Bijbel zijn ze er wel van,

en dat maakt het niet minder geloofwaardig,

het is juist bedoeld om te laten zien

hoe geloven alle waarde van heel de wereld heeft.

 

 

Niet voor niets wordt ook in twee boeken, Koningen én Kronieken,

het verhaal van Salomo verteld, soms gelijk, soms flink anders.

De vraag is dan niet :  wat is de juiste versie.

De vraag is : waarom wordt het zo verteld,

wat is het doel?

 

De bijbelboeken Koningen hebben als doel

terugkijkend geschiedenis te schrijven

maar dan nadrukkelijk met een profetische bril op.

Waar ging het goed in Gods ogen?

Maar waar ging het ook gruwelijk mis?

Zo mis, dat het rijk werd opgedeeld,

Jeruzalem verwoest werd

en het volk in ballingschap werd weggevoerd?

 

Ja, er wordt met liefde geschiedenis geschreven

maar van die mantel der liefde

die alles bedekt wil men niks weten.

Fouten uit het verleden worden

niet verdoezeld, maar juist voor het voetlicht gebracht.

Niet om het eigen nest te bevuilen

niet om mensen naar beneden te halen

maar om de juiste lessen uit die geschiedenis

te trekken voor het heden.

Het is juist daarin dat een volk groot kan zijn.

Zo was ik vorig jaar in Berlijn onder de indruk.

Op iedere plek, door elke gids,

werd eerlijk het verleden naar voren gehaald

die donkere pagina’s uit dat toch nog heel recente verleden.

Ik heb de indruk dat wij daar nog wat van leren kunnen

je leert alleen wat van de geschiedenis

als je het niet gaat romantiseren of idealiseren

maar hardop benoemt wat anders had gemoeten

wat fout was, wat om excuses vraagt,

ook al was dat in de context van toen voor iedereen normaal

ook al waren bedoelingen goed

ook al waren anderen ook geen heiligen.

 

Als wij kritiek krijgen beginnen we maar wat graag

over die anderen, maar daar doet de Bijbel niet aan mee.

Profetische geschiedschrijving dwingt tot zelfkritiek.

En daarom heeft zelfs Salomo zijn zwakheden.

Er kleeft veel bloed aan zijn handen,

zojuist heeft hij de trouwste dienaar van David om laten brengen,

en aan het eind van zijn leven

gaat uitgerekend hij over tot het dienen

van andere goden.

Maar toch, toch kleeft aan Salomo vooral een ander beeld.

Hij stijgt boven de rauwe werkelijkheid uit

en wordt symbool van hoe het kan:

een waar vredevorst, zoals zijn naam betekent.

Een vorst die laat zien hoe de aarde

werkelijk een stukje hemels koninkrijk kan worden

als het verlangen wijs en goed te regeren

en te leven naar de wijze en goede wetten van God

werkelijkheid wordt.

 

En dan krijgt het alom bekende verhaal van het Salomonsoordeel

toch een uniek eigen karakter.

Eigenlijk doet de redacteur wat Jezus zo vaak deed:

een bekend gegeven gebruiken op nieuwe wijze

als gelijkenis van het Koninkrijk der hemelen.

Het Koninkrijk der hemelen is als

een koning bij wie op een dag

twee vrouwen gehoor vroegen.

 

Nou, dan zijn ze op de goede plek.

Want wij weten dat deze koning

dat gekregen heeft:

een horend hart.

Een opmerkzame geest zegt onze vertaling, en dat begrijp ik ook wel.

Maar in het Hebreeuws staat dat prachtige woord ‘’’lev’’, hart.

En dat hart staat in onze taal tegenover het hoofd,

in de zin van gevoel tegenover verstand,

maar in het Hebreeuws is juist dat hart

bron van verstandigheid en wijsheid en wilskracht.

 

 

En deze twee van huis uit rechteloze vrouwen

wonend in een herberg die zoals zo vaak tegelijk bordeel was

zoeken gehoor bij deze koning, en dat krijgen ze.

 

En in het profetisch licht gelezen

in het licht van het Koninkrijk der hemel

gebeurt er meer dan bij gebrek aan een DNA test

door een slimme truc de biologische moeder weten te achterhalen.

Wat gebeurt er als ze ziet dat het kind gedood dreigt te worden?

Die gedachte is ondraaglijk

léven is wat ze wil voor dit kind

en niet de dood.

Letterlijk staat haar :

ze krijgt er pijn in haar buik van.

Haar ingewanden draaien zich om,

haar baarmoeder trekt zich samen.

Die buik, dat is in de Bijbel de plek

van het medelijden, het medeleven,

het erbarmen, de ontferming.

Dat is ook de plek waar God zelf geraakt wordt

als hij met ontferming bewogen wordt,

pijn in de buik

kramp in de baarmoeder

zo is dat voor onze God.

Een ontfermende liefde die ook deze koning Salomo uitdraagt,

want hij neemt de woorden van de vrouw bijna letterlijk over :

leven wil ik voor dit kind

en niet de dood.

 

De ‘’echte’’ moeder bewijst zich

niet door een magisch bewijs maar

door deze liefde

een loslatende weggevende liefde.

Dat is in het Koninkrijk der hemelen ten diepste

echt en waarachtig moeder- en vaderschap.

In het Koninkrijk der hemelen wordt

ons denken zo voortdurend op zijn kop gezet.

 

 

Bloedbanden en biologische familiebanden

worden voortdurend onder kritiek gezet.

Wie mijn broeders en zusters zijn?

Wie ook de wil van mijn hemelse vader doen, zegt Jezus ergens.

Dat is geen afwijzing van de gegeven banden,

maar wel een fikse waarschuwing

om dat biologische en natuurlijke nooit

te verabsoluteren,  laat staan te aanbidden.

 

Een echte moeder, een echte vader,

dat bewijs je niet door ei- of zaadcel te leveren

dat bewijs je door waarachtige liefde te betonen.

Er zijn immers helaas toch ook biologische ouders

die van ouderschap niets weten?

Ze doen aan geestelijk en lichamelijke mishandeling,

seksueel misbruik en uitbuiting,

misbruik makend van de vaak diepe loyaliteit van kinderen.

En ja dat komt ook onder kerkmensen voor.

Soms denk je, hoe bestaat het?

Maar inmiddels weet ik dat de werkelijkheid veel bizarder is

dan wat je bij elkaar verzinnen kunt.

 

Het Bijbels denken zet schepselmatige natuurlijke gegevenheden

en bloedbanden niet aan de kant,

maar durft ze wel onder kritiek te stellen

onder kritiek van het koninkrijk der hemelen.

En dat denken blijft relevant voor ons bestaan hier en nu.

 

Wie biologisch vader en moeder mocht worden

weet dat je kind nooit maar jouw bezit is

waar jij over kan beschikken;

geen individueel project waar jij het beste uit kan halen.

In geloof richt je je op die weggevende loslatende liefde

waarin je elkaars fouten vergeeft

en weet je dat jouw kind ook

een kind van de gemeenschap en van het Koninkrijk is

en dat het geen gebrek maar juist een zegen is

dat er andere volwassenen zijn

die jouw kind voorgaan en die zich over jouw kind ontfermen.

En wie nooit biologisch vader of moeder mocht worden

kan dus evenzeer weten van echte waarachtige

liefde die doet denken aan die liefde van God zelf.

Dat kun je betekenen voor dat kind dat op je pad kwam

of dat kind dat jou werd toevertrouwd,

in werk of privé,

voor korte of langere tijd,

op welke manier dan ook.

 

Het was een geniale ingeving

de truc met het zwaard.

Maar het was meer dan dat.

Het zwaard krijgt hier al iets

van het gezag van het Koninkrijk

van wijsheid van boven

woord van God

het evangelie

dat ook zo’n zwaard genoemd wordt.

 

Wie het hanteert

durft te scheiden

durft te onderscheiden

 

 

Maar die weet vooral met welk

doel dit zwaard wordt gehanteerd:

 

net als koning Salomo

niet om te doden,

maar om leven te geven

om leven mogelijk te maken

voor dit kind

voor alle mensenkinderen

 

Amen