Protestantse Gemeente Zaltbommel

bijeen op zondag 23 augustus 2020 in de Sint Maartenskerk

preek Ds. T. Bouw bij 1 Koningen 10 : 1 - 13

 

Gemeente van Jezus Christus,

 

Daar staat hij.

Hij spreekt.

Zoals altijd spreekt hij.

Tot de talloze mensen tot hem gekomen.

Zijn blik is helder en tegelijk vermoeid

hij oogt opgewekt maar in zijn ogen daagt een verdriet.

Zijn voeten vuil.

Zijn eenvoudige kleding stoffig.

Hij spreekt.

Ook over zichzelf.

Hij zegt:

zie

de mensen trekken naar mij op

als de Koningin van het Zuiden

want zie

meer dan Koning Salomo is hier!

Even valt een verbijsterde stilte.

Dan geroezemoes, gemompel,

een schaterlach...

 

…………..

 

Of het zo gegaan is weet ik natuurlijk niet

maar denkbeeldig lijkt het me niet

als Jezus zichzelf hoger aanslaat dan Salomo.

Want iedereen kende het verhaal

dat geliefde verhaal

van koning Salomo op het toppunt van zijn

macht en roem

en het staatsbezoek van de al even

machtig en roemrijke Koningin uit Seba,

kortweg ‘’de Koningin van het Zuiden” genoemd.

 

De positie van Jezus lijkt er in

de verste verten niet op

hij zit niet op de troon

kan van staatsbezoeken alleen maar dromen

en er wacht niet bepaald roem

eerder een roemloze ondergang.

 

Dan Salomo.

Op het toppunt van macht en roem.

En de schrijver van Koningen

doet zijn uiterste best

dat in geuren en kleuren te beschrijven.

Even geen profetische kritische ondertoon

even niets wat de pret kan drukken

even het Koninkrijk der hemelen op aarde.

Met een koning aan de macht

die weet wat wijsheid is

die zoekt naar vrede

en zo voor welzijn en welvaart in zijn land zorgt.

Zelfs zo dat zijn roem tot buiten

de landsgrenzen reikt

en niemand minder dan de Koningin van Seba

-aan hem gewaagd

als het gaat om roem en macht en wijsheid en rijkdom-

hem op komt zoeken.

 

Even geen profetische kritiek

nu wordt die profetie even waar

die uit Psalm 87 en Psalm 72

die uit Jesaja 60

de profetie waarin geschetst wordt

hoe alle volkeren

van heel de aarde zich verzamelen

in de stad van de vrede.

In dit sprookjespaar

deze Koning en Koningin

is heel de aarde

even verenigd

in harmonie en vrede.

 

En daar moeten we echt even bij stil staan.

Want het brengt ons bij een grondtrek

van ons geloof.

Of eigenlijk twee.

Allereerst dat dát is waar het Koninkrijk van God

om draait en naar toe gaat:

de wereld een nieuwe wereld

waarin alle mensen

in vrede samen leven.

En het tweede is:

dat Israël Gods weliswaar een bijzondere plek

in Gods hart heeft,

maar uitverkozen is

om een licht te zijn voor de wereld

en dat zo ook de gemeente van Christus

uitverkozen is

om een licht te zijn voor de wereld.

 

In Salomo en de Koningin van Seba wordt heel Gods project

met deze wereld even waar, een sprookje.

En als een sprookje is en wordt het eerlijk gezegd

ook meestal afgedaan.

Een mythe, een legende,

dat tot nog verdere legendevorming heeft geleid.

Ik bedoel : de romantiek hangt toch in de lucht.

Deze spetterende ontmoeting

waarbij aan het eind gezegd wordt

dat Salomo de koningin

alles gaf wat zij verder maar vroeg…

 

In alle opzichten een legendarisch verhaal.

Maar waarschijnlijk dus ook niet meer dan dat.

Alsof het kán.

Alsof er meer dan 3000 jaar geleden

een vrouw uit Afrika of wellicht Arabië

een machtige koningin kon zijn

die ook nog eens duizenden kilometers reisde

om de koning van een toch klein koninkrijkje te bezoeken.

 

 

En toch, zo dacht ik, alle boeken en commentaren lezend.

Is dat niet gelezen met een typisch moderne

westerse blik?

Is het werkelijk zo ondenkbeeldig dat

er toch ooit iets werkelijks heeft plaats gevonden?

Dat er op zijn minst een kern van waarheid zit in dit verhaal?

Waarom vínden we dat eigenlijk zo ongeloofwaardig?

 

Nou, tot voor kort en misschien nog steeds

spraken we over Afrika als

minderwaardig en achterblijvend;

tot voor kort

en als je goed

luistert naar de verhalen echt nog steeds

staan zwarte kinderen

en zeker zwarte meisjes

vanaf het begin met 1 – 0 achter;

tot voor kort en misschien nog steeds

werden Joden hooguit gedoogd

leidde Jodenhaat tot ongekende moordpartijen

en ligt anti-semitisme iedere dag op de loer.

Tot voor kort en misschien nog steeds

zagen wij vooral ons zelf als gidsland,

als ontwikkeld en beschaafd

veel meer dan die landen ver weg

niet minder dan een gidsland.

 

Is het niet dáarom voor ons zo onvoorstelbaar

dat er 3000 jaar geleden

-toen wij hier in de IJzertijd

nog in drassig land wat aan het rommelen waren-

dat er toen

in Afrika  en het Midden – Oosten

hoog ontwikkelde koninkrijken waren

welvarend

met veel handelsverkeer

in goud en andere kostbaarheden;

een tijd

waarin een zwarte koningin

en een Joodse koning

de wereldtroon konden bekleedden?

 

 

Het gaat mij er niet om

onze geschiedenis

naar beneden te halen

of alles wat we mochten bereiken

te relativeren;

integendeel ik woon hier

met trots en met tevredenheid;

maar wel om te laten zien

dat wij met een bepaalde blik kijken

allemaal een bepaalde bril ophebben

bij mij, en bij velen met mij,

bepaald door je opgroeien

in dit lichaam met deze kleur

deze familie, dit dorp,

deze kerk, deze cultuur,

bevoorrecht, wit, protestants.

En dat dat ook maakt hoe je

naar anderen

andere werelddelen

en hun geschiedenis kijkt.

 

En ik dacht

hoe mooi dat je door de Bijbel

niet hoeft af te reizen

maar dat we als vanzelf worden meegenomen

naar een totaal andere wereld

en dat zelfs dit sprookjesachtige verhaal

zo ook als een spiegel werken mag.

Een spiegel waarin je als je goed kijkt,

ziet dat ook jij die bril draagt

waardoor je altijd met een eerste oordeel

met een vooroordeel naar anderen kijkt,

zoals anderen ook naar jou.

 

En als je dat weet

dan kun je er bewust mee omgaan

dan kun je bewust gaan leren

ook andere brillen op te zetten

of eens te proberen

door die bril van die ander te kijken.

 

Dat meervoudig kijken

door meerdere brillen is nu eenmaal nodig

om gewogen oordelen te kunnen scheiden

van snelle vooroordelen

om samen te kunnen leven in verschil.

 

De ontwikkelingen in de wereld,

in Europa en ook ons land

baren mij eerlijk gezegd wel zorgen.

De waarheid wordt openlijk geweld aan gedaan,

er worden zonder blikken of blozen alternatieve feiten gepresenteerd,

en mensen geloven liever in allerlei complot theorieën

dan in theorieën die door wetenschappers worden onderbouwd.

 

Tegenstellingen worden uitvergroot

de verdraagzaamheid ten opzichte van elkaar lijkt te dalen

en vrijheid van meningsuiting wordt

tot eens even lekker zeggen of posten wat je vindt

en de ander eens goed raken.

De eigen bril wordt tot de enige juiste verheven

met alle gevolgen van dien.

Nou, welkom in Nederland gidsland !

 

Dat is en was waarschijnlijk altijd al:

niet meer dan een sprookje.

En sprookjes duren niet.

Dat blijkt eerlijk gezegd ook bij Salomo.

Hij gaat andere goden dienen dan de God van Israël

en van zijn wijze heerschappij

blijft niets anders over dan een verdeeld land.

 

Nou, dat is lekker dan.

Eindigen we deze preek in mineur.

of zelfs cynisme?

Nou nee. Nooit!

Want in geloof gaat het altijd om meer

veel meer dan sprookjes.

 

De legendarische soms fantastische vertellingen in de Bijbel

zijn niet zomaar sprookjes,

(hoe mooi en leerzaam die ook al kunnen zijn trouwens,

vooral lezen dus)

 

Maar in geloof

hebben Bijbelse sprookjes een eigen naam:

parabels, gelijkenissen.

Een gelijkenis vertelt waar

het Koninkrijk der hemelen op lijkt

én werkt als een spiegel:

het stelt je de vraag:

en waar ben ík in dit verhaal?

 

Dat is precies wat Jezus steeds doet

en als hij daar staat

die jongen uit Nazareth

je weet wel die plek waar weinig goed uit voort kan komen

als hij daar staat

zoals altijd sprekend

dan zegt hij:

 

“luister goed naar mijn woorden:

het Koninkrijk der hemelen

is als die Koning

waar de Koningin van het Zuiden naartoe trok;

welnu

meer dan Salomo staat hier

met een enorme rijkdom

aan kennis van God

ware wijsheid

 

ontferming

barmhartigheid

liefde en genade

vergeving en verzoening

 

en ik nodig ook jou uit, jullie

mijn gemeente

mijn bruid

mijn koningin

om samen

daarvan te genieten

daarvan uit te delen

 

en als je het moeilijk vindt

als je schrikt van je eigen vooroordelen

als je bang wordt van je eigen blik

zet dan eens mijn bril op

kijk naar jezelf

naar elkaar en de wereld

zoals ik dat doe

door de ogen van God

en ik zend je mijn Geest

om je daarbij te helpen

want ik weet hoe moeilijk dat is..”

……………

 

zoiets zegt Jezus

ons ook vandaag

want

wij leven vanuit de hoop

vanuit

opstanding en nieuw leven

in geloof

laten we ons niet ontmoedigen

maar reizen we

met de koningin van Seba

desnoods

duizenden kilometers af

 

om daarover te leren

om daarvan te genieten

om met profeten en psalmisten

schilders en musici

de stralende schoonheid ervan te proeven:

Gods nieuwe wereld

nieuwe schepping

dat rijk van vrede.

 

Amen