Protestantse Gemeente Zaltbommel, bijeen in de Sint Maartenskerk.

Preek Ds. Trijnie Bouw in de serie over de Tien Woorden,

bij het vierde woord, het sabbatsgebod.

 

Gemeente van onze Heer Jezus Christus,

 

Zondagswerk is niet sterk.

Een zondagssteek houdt geen week.

 

Bij sommigen zie ik een glimlach van herkenning,

anderen zie ik kijken,  waar heeft ze het over.

Ja, ik vermoed maar zo dat onze ervaring

met de zondag inmiddels zeer divers is.

Sommigen komen uit een zeer strenge zondagsheiliging,

anderen zijn daar nooit vertrouwd mee geweest;

voor de één zijn de herinneringen aan zondagen heerlijk,

voor de ander een ware kwelling.

Maar hoe divers ook, wie in wat voor kerkelijk milieu is groot gebracht wist

net als Kortjakje

zondags gaan we naar de kerk...

 

Zondag kerkdag.

Zo is dat. Nog altijd.

En juist daarover wordt met geen woord gerept

in het sabbatsgebod.

Niets over samenkomst van de gemeente van God

niets over eredienst en liturgie.

 

Waar gaat het dan wel om?

Het mooie van dit vierde woord is dat

er uitvoeriger dan bij de andere geboden wordt uitgelegd

waarom het er is, wat de motivatie erachter is.

Nog mooier is dat de versie in Exodus

een andere motivatie geeft dan de versie in Deuteronomium.

Verschillen in de Bijbel, daar kunnen wij nog weleens

mee zitten maar de Bijbel zelf zit daar allerminst mee.

We krijgen dus maar liefst twee motivaties.

Waarom de sabbat?

 

 

 

Met het oog op twee zaken,

samen te vatten als :

rust en vrijheid.  Rust en vrijheid.

God voltooide de schepping door te rusten.

De week werd pas compleet door de zevende dag.

Niet iets wat ook weggelaten kon worden,

maar noodzakelijk.

Even noodzakelijk als de vrij making

die eraan vooraf ging,

de bevrijding van slavernij, toen in Egypte en elke dag weer.

Rust en vrijheid, dus,

daar is het God om begonnen.

 

Met die vrijheid zit het wel goed.

Wij hoeven geen slaven meer netjes te behandelen

want we doen niet meer aan slavernij,

er is geen Farao die ons onderdrukt

en ons onze vrijheid afneemt,

en we kunnen in alle vrijheid kiezen

hoe wij ons leven in willen richten.

 

 Wat een enorm geschenk

wat een kostbaar goed

dat zou je soms bijna vergeten.

 

Vergeten zou je soms bijna ook

dat het een geschenk is aan allen

iets wat gegeven is

om door te geven.

 

Dat maakt Jezus voortdurend duidelijk.

Zo waren daar die wetsgeleerden

die het zich blijkbaar konden veroorloven

om op de sabbat niet te werken

en die vrijheid gebruikten om

eindeloos te muggenziften over wat wel en niet mocht,

hun vrijheid gebruikten om anderen zoals Jezus de les te lezen.

Wat doet Jezus?

 

 

 

Hij geneest op de sabbat een man.

Was het acuut levensbedreigend? Nee.

Had het ook niet op een andere dag gekund? Ja.

Moest het dan toch op sabbat. Ja!

Omdat hij zo liet zien waar het God

om begonnen was en begonnen is:

bevrijding van wat je naar beneden houdt.

En voor deze man was zijn misvormde hand

een grote handicap,

hem waarschijnlijk ook belemmerend in het

verwerven van inkomen.

"De sabbat is er voor de mens,

niet de mens voor de sabbat", verklaart Jezus.
De sabbat is er

om ons te herinneren

aan deze God die bevrijding wil

niet alleen voor jou

maar ook voor de ander

Vrijheid is niet iets waar je recht op hebt

en wat zo vervelend ingeperkt wordt

als je iets op moet geven of in moet leveren voor de ander.

Nee, vrijheid is een geschenk

dat je altijd samen met anderen uitpakt. 

 

En dus kijken we:

welke mensen delen

niet bepaald in de vrijheid

door gebrek aan kansen

gebrek aan opvoeding

gebrek aan liefde

gebrek aan geld

gebrek aan gezondheid

en wat kunnen wij daar

met elkaar aan doen?

 

 

 

 

 

Het kan nooit kwaad

om na te denken

over invulling van de voor velen nog

vrije zondag

maar de invulling van vrijheid

voor velen moet ons zeker

aan het hart gaan.

 

Want dat is waar Gods hart naar uitgaat

en waar het

zo zeggen we in geloof

ooit helemaal naar toe gaat

bevrijding !

 

 

Vrij zijn

we denken dan vanzelf ook

aan vrij zijn van werk

vrij zijn van dagelijkse beslommeringen.

Even rust!

Rust.

Die andere motivatie voor de sabbat.

 

Nu kun je bij rust aan van alles denken.

Rust in tegenstelling tot drukte

Rust als inactiviteit, als niets doen.

Rusten als slapen.

Rust nemen om bij te komen van vermoeienissen.

Je hebt de rust in een voetbalwedstrijd

of een rustdag in de tour.

 

Rust lijkt ook erg persoonsgebonden.

De één is rustiger van aard dan de ander,

de één heeft meer behoefte aan rust dan de ander,

de één houdt van een rustig leven, de ander vindt het saai,

de één heeft te weinig rust,

de ander gedwongen veel meer dan hem of haar lief is.

 

 

  

Bij de rust waar de sabbat naar verwijst

lijkt toch nog iets anders mee te spelen.

Iets wat het persoonlijke overstijgt,

maar waar we allemaal wel persoonlijk mee te maken hebben.

Dat is dat vertrouwde wonderlijke fenomeen

van de tijd.

Wat hier wordt geboden

is een ordening van de tijd.

Je kunt de tijd niet stil zetten

maar je kunt er wel een ordening en afwisseling

in aan brengen.

Er is het ritme van de natuur

waar mensen eeuwen lang

en elders nog steeds op leefden:

dat van dag en nacht

van licht en van donker

van kou en van warmte

van voorjaar en najaar

van zomer en winter,

van zaaien en oogsten

van jong zijn en oud zijn.

Maar in geloof is er altijd meer

dan deze natuurlijke orde

in geloof is er

een ordening die

we zelf aanbrengen

een ordening waar we voor kunnen kiezen.

God nam geen rustdag omdat hij anders te moe werd

God nam een rustdag omdat hij ervoor koos

omdat hij voor mens en schepping het beste wil.

 

Ergens weten wij ook wel van nature

dat dat het beste is :

die ordening van onze tijd

van afwisseling van tijden

van tijd van  inspanning en tijd van ontspanning

van tijd voor de ander en tijd voor jezelf

tijd voor geven en tijd voor ontvangen

tijd voor produceren en tijd van consumeren

tijd van activiteit en tijd van rust.

Eeuwen lang gaven de kalender van natuur en kerk

als vanzelf deze ordening van de tijd aan,

per jaar, per week, per dag.

Die tijd is voor een groot deel voorbij

en ik kan me niet aan de indruk onttrekken

dat dat één van de oorzaken is

van oververmoeidheid, overbelasting,

overspannenheid in onze dagen.

 

Ik schrik als ik hoor dat juist ook jonge mensen,

daar veel last van kunnen hebben.

En wat zegt "de moderne tijd" dan?

Tja, je ben autonoom en zelfdredzaam

of je bent het niet.

Jij bent zelf verantwoordelijk,

dan had jíj het dus maar anders moeten doen.

Maar is dat niet te kort door de bocht,

is dat niet wreed en ook nog onterecht,

moeten wíj het niet met elkaar, als samenleving ánders doen?

 

Alle tijden lopen door elkaar

je bent ten alle tijde bereikbaar

en doet alles tegelijkertijd.

Je loopt achter je kinderwagen

checkt tegelijkertijd app en mail;

je rijdt van je werk naar huis

en pleegt tegelijkertijd wat telefoontjes;

je bent thuis van het werk

maar werkt ook zo gemakkelijk thuis;

je kunt zeven dagen per week 24 uur per dag

doen wat je wilt in de vooral virtuele wereld

en de economie speelt daar handig op in.

De vanzelfsprekende ordening is weg

die moet je zelf aanbrengen

daar moet je zelf keuzes in maken

en die keuzevrijheid geeft tegelijkertijd enorm veel stress.

Wat zou het schelen als we elkaar daar bij helpen

en zelf in ieder geval het goede voorbeeld proberen te geven

als leidinggevenden en opvoeders, als mede-mens.

 

Een zekere ordening van de tijd

afwisseling van werken en rust

van bewerken en rust geven

het sabbatsgebod leert ons

hoe heilzaam dat is

voor mens, natuur en milieu.

Zo putten wij elkaar niet uit

zo putten wij de schepping niet uit

-en wat lijkt vooral dat laatste hard te gaan,

hoog tijd om het anders te gaan doen-

 

We kunnen de tijd niet stil zetten

maar wel ordenen

wel heiligen, apart zetten.

Niet de klok, maar jezelf stil zetten.  

De instelling van de sabbat

helpt ons om dat te doen

soms tegen onze natuur in

van meer en meer

van maar doorgaan en doorgaan.

 

Door de geschiedenis is de zondag

voor ons geworden

wat wij denken dat met de sabbat bedoeld is.

Hoe het verder zal gaan in de geschiedenis

we weten het niet

sabbats- en zondagsheiliging hebben er

in elke tijd anders uit gezien.

 

Maar hoe het ook eruit komt te zien

hoe de zondag er voor jou persoonlijk ook uit ziet

laten we nooit vergeten

waarvoor het bedoeld is:

een tastbaar zichtbaar teken in de tijd

van waar het God om begonnen is

en waar het op uit gaat lopen:

een leven in rust en in vrijheid

voor heel God schepping.

 

 

En ik dacht:

vroeger bracht te strikte zondagsheiliging

mensen soms ver af van deze oorspronkelijke positieve bedoeling

en van de goede bedoeling van God

 

Maar misschien dat in onze tijd

de zondag als "andere dag dan alle andere"

weer op een goede manier

belangrijker kan zijn dan we denken -

een terugkerend teken in de tijd.

Een teken van protest en van hoop;

en dan niet door op te dringen

maar vooral door voor te leven,

jij als persoon en wij samen als kerk:

 

we hebben iets wat volstrekt tegen de tijdgeest in gaat

de zondag als andere dag dan alle andere

en dat die dag

zo kan vertellen van die Ander

en van die Andere wereld,

van Gods wereld.

Met nu en ooit eens die koninklijke dag

eeuwige sabbat

rust en vrijheid.

 

Zondag :

Een dag waarop je mag opademen

en anderen laat opademen,

met wat daar voor jou bij hoort

of juist niet.

Een dag om te vieren

bevrijdingsdag

opstandingsdag

feestdag

 

en daarom

juist daarom

ook kerkdag

Amen