Protestantse Gemeente Zaltbommel, bijeen in de Sint Maartenskerk.

Zondag 4 augustus 2019.

Preek Ds. T. Bouw bij het vijfde gebod ''eert uw vader en uw moeder"

Gemeente van onze Heer Jezus Christus,

 

Een pakkend begin van de preek,

liefst met een beetje humor erin.

Ik ben altijd blij als dat op mijn weg komt.

Nu ging er van de week geen dag voorbij

of het ging in de gesprekken

in de krant en op de televisie

over de relatie ouders en kinderen.

Voer genoeg voor een pakkend begin

over een preek over ''eert uw vader en uw moeder".

 

Maar toen bedacht ik, nee!

Een preek over dit gebod kan niet zonder eerst

met verdriet en vervangende schaamte te erkennen

hoe dit gebod is gebruikt

om absolute gehoorzaamheid van kinderen af te dwingen.

Zo is en wordt het gebruikt

maar dat is eigenlijk misbruik.  

 

Want als er klinkt:

toon eerbied voor je vader en je moeder

is dat nou net geen algemene oproep aan kinderen

hun ouders te gehoorzamen.

Als het alleen over ouderlijk gezag gaat was het ook veel logischer geweest

dat er alleen over de vaders werd gesproken

die hadden in wat wij noemen een patriarchale samenleving

nou eenmaal alle macht.

Maar het gaat om eerbied voor je vader én je moeder.

 

Het woord eerbied tonen betekent in de kern iets als

gewicht geven aan.

De ouders krijgen een bepaald gewicht, allebei.

Maar waarom eigenlijk?

 

 

 

 

Dit gebod, dit woord, staat nog op de eerste tafel, het eerste rijtje.

En die eerste vijf woorden gaan vooral over de relatie tot God.

En dat is precies waar ouders een cruciale rol in spelen

zij zijn diegenen die hun kinderen groot brengen in die relatie.

Ze leven het voor, ze vertellen de verhalen, ze beantwoorden vragen.

Dat alles klinkt door in Deuteronomium en in Psalm 78,

Ouders wijden hun kinderen in in de wereld van het geloof.

 

En als het woord inwijden valt,

rollen we als vanzelf in de wereld van de traditie. Traditie... tja...

Bij traditie denken we al gauw aan vaststaande dingen

uit het verleden,

maar traditie is per definitie in beweging.

Het heeft te maken met doorgeven, overleveren, overdragen.

Een voortgaande beweging, een proces,

wat als vanzelf ook verandering met zich mee brengt.

Maar in dat proces geef je gewicht aan wat is overgeleverd

en je toont eerbied aan wie dat voor jou hebben gedaan.

 

Voor de kerk en voor het geloof is traditie ongelooflijk belangrijk.

En we eren de heiligen die ons zijn voorgegaan

vaders, moeders, mannen, vrouwen

die ons voorgingen in het leven met God

en met de naaste,

die dat doorvertelden, dat opschreven,

dat doordachten en corrigeerden.

 

Dat is iets anders dan klakkeloos overnemen

dat is iets anders dan kritiekloos verheerlijken.

We geven gewicht, maar wegen ook zelf,

we doordenken en corrigeren.

Maar dat is iets anders dan

de traditie aan de kant schuiven.

Denken dat jij die niet nodig hebt

denken dat je alles beter weet

dan de mensen van vroeger.

Denken dat nieuw en anders

altijd beter is.

 

Als het gaat om geloof en kerk leven we

wat dat betreft in spannende tijden.

De vanzelfsprekendheid van het doorgeven

van de verhalen en van de traditie

is snel aan het veranderen.

 

Om allerlei redenen,

maar ook omdat veranderd is

wat vroeger

en zeker in de tijd van de Bijbel nog vanzelfsprekend was.

En dat zijn de generaties.

We hebben die natuurlijk nog steeds,

maar ze trekken niet meer als vanzelf samen op,

ook niet in onze kerk,

en dus gaat het overleveren van de traditie niet meer als vanzelf.

 

Geen families, van achterkleinkind tot overgrootouders,

binnen een vierkante kilometer,

maar iedereen verspreid van elkaar.

Iedere generatie ook zijn eigen wereld en cultuur,

van de wereld van het kind

tot tegenwoordig ook de wereld van de fitte senioren,

en een lucratieve ook!

 

Generatiekloven zijn er altijd geweest,

maar de tijden veranderen zo snel

dat die nu wel enorm kunnen zijn ;

mijn vader is 85

hij groeide op op het platteland

geen radio, geen tv, geen telefoon

ging tot zijn 14e naar school

om snel op de boerderij te gaan helpen;

nauwelijks overeenkomsten

met de wereld van zijn kleinkinderen.

Onvoorstelbare snelle veranderingen

binnen één of twee generaties.

 

 

 

 

Daarom voelen sommige ouderen

zich soms dom of ongelukkig:

ze kunnen al die snelle ontwikkelingen

in wetenschap en technologie

logischerwijs niet volgen;

en soms merken ze dat er zo naar hen wordt gekeken

jouw tijd is voorbij, je hebt niets meer bij te dragen,

en voor je het weet

word je als een kind behandeld.

 

En die houding

dat is niet alleen respectloos,

dat is pas echt dom:

want bij overgeleverde kennis

bij traditie

gaat het niet om wetenschappelijke kennis

zelfs niet om kennis van allerlei zaken;

het gaat niet om op de hoogte te zijn

van de nieuwste ontwikkelingen

of te kunnen watchen wat de trends worden.

 

Nee, bij overgeleverde kennis,

bij traditie,

gaat het om iets veel fundamentelers:

wijsheid.

 

Wijsheid  

kennis waarbij computers en boeken kúnnen helpen

maar die je vooral leert van ménsen

en van verhalen van en over ménsen;

Je hebt natuurlijk mensen

die vroegwijs zijn

en mensen die altijd dwaas blijven

maar over het algemeen

groeit wijsheid met de jaren

omdat het verrijkt wordt

door ervaring

door beproeving.

 

 

 

Ware wijsheid

dat is

weten waar het om gaat

weten wat er toe doet

in leven en geloof

in die relatie

tot de wereld om je heen

tot de ander

tot jezelf

tot God.

 

En die wijsheid rijpt en groeit met de jaren,

maar

 is ook weer niet exclusief voorbehouden

aan oudere generaties

Een kind kan soms rake dingen zeggen of zien.

En soms groeit de overtuiging

dat jij als kind een bepaalde weg moet gaan

anders dan die van je ouders of de generatie voor je.

Waarom?

Omdat je weet:

hier gaat het om

dit doet er toe

hiertoe ben ik geroepen.

Dat is wat ik hoor in Jezus' woorden:

dat je je eigen weg gaat

om je in dienst van het Koninkrijk te stellen

om je leven met wie je gegeven zijn te leiden

ook als dat kan betekenen

dat je los moet laten

je ouders, je thuis, je verleden.

Je kunt niet achterom blijven kijken.

Voor Jezus zelf was het loslaten

in allerlei opzicht ook pijnlijk

zijn weg leidde

tot andere wegen

dan zijn familie had gedacht

als het aan zijn ouders had gelegen

was het vast heel anders gegaan.

Heb eerbied voor je vader en je moeder

en blijf respectvol in je woorden en daden,

maar laat je niet claimen

en zeker niet knechten,

en volg wel je roeping

je eigen weg

luister naar

de stem van je hart

de stem van God

wat is voor jou wijsheid

wat is voor jou heilzaam

in je relatie met de wereld,

de ander, jezelf,  in het licht

van Gods Koninkrijk?

 

Daar hoort onvermijdelijk

ook loslaten en losmaken bij.

Soms gaat dat heel organisch,

andere keren met veel pijn en moeite,

soms blijft nauwe verbondenheid vanzelf bestaan,

andere keren is afstand noodzakelijk of onvermijdelijk.

 

Verbondenheid door alles heen.

Dat is waar je van droomt

en niet alleen in families.

 

Dit vijfde gebod  reikt verder. Veel verder dan alleen familie,

veel verder dan de wereld van ouders en kinderen.

Het kan toch niet voor niets zijn

dat juist dit achter dit gebod, achter dit woord aankomt!

''..... Dan wordt u gezegend met een lang leven [en met voorspoed]

                        in het land dat de Heer uw God, uw geven zal."

Samen leven in het land. In vrijheid.

Daar waar het al de tien woorden om begonnen is!

Het gaat hier niet om opvoedingsadviezen

of om het hebben van een prettig gezin,

nee, het gaat hier om een land om in te wonen,

een samenleving in vrede.

 

 

En die vrede is daar

waar generaties in onderling

respect samen leven

en weten dat zij elkaar nodig hebben.

 

En dat kan!

Want ik zie niet alleen bedreigingen,

maar zeker ook kansen.

Ik zie een nieuwe generatie

met nieuwe passies en idealen,

een nieuwe verantwoordelijkheid voor onze mooie wereld.

Ik zie dat de kloof tussen generaties

op een bepaalde manier juist ook kleiner is geworden:

neem mijn eigen generatie

wij delen meer en op een dieper niveau met onze kinderen

dan wij met onze ouders voor ons.

 

Elke tijd heeft kansen en bedreigingen.

Een gelovig mens

laat zich niet verleiden

tot pessimistisch gepraat,

en zegt zeker niet

dat vroeger alles beter was.

Want we zijn als dat volk onderweg,

onderweg met een doel

naar iets als toekomst.

Een hoopvol doel. Dat heeft God beloofd!

Een expeditie, een reis

een tocht door de woestijn

en daarbij heb je elkaar

en hebben de generaties elkaar

heel hard nodig.

Om de weg te wijzen

om onderweg het goede te blijven doen

om te blijven lachen en plezier te maken

om te zorgen voor wie zelfstandig

niet meer mee kan komen

om het juiste midden te vinden

tussen bewaren en vernieuwen

tussen vasthouden en loslaten.

 

We doen het anders dan vroeger

en sommige dingen zijn meer zoeken

hoe geven we het geloof door?

hoe blijven we een gemeente van en voor álle generaties?

 

we doen het anders dan vroeger

maar het gebeurt ook nu

zeker weten:

we leven het voor

we doen het voor

we vertellen de verhalen

gaan in discussie

beantwoorden vragen

laten los en houden vast

 

want gelukkig

Jezus kon het natuurlijk als geen ander

maar zijn ouders en broers en zussen ook

iedere moeder en iedere vader

iedere man en iedere vrouw

ieder méns kan het,

dit :

 

 

wijsheid voorleven

wijsheid doorgeven

op onze reis

samen onderweg

op deze aarde

 

Amen