Protestantse Gemeente Zaltbommel, bijeen in Het Anker

op zondag 15 september 2019.

Preek ds. T. Bouw bij het 9e gebod/woord  ''leg over een ander geen vals getuigenis af'' ,

 en Jakobus 3 : 1-12 en Matteüs 7 : 1 - 5 en 12.

 

Gemeente van onze Heer Jezus Christus,

 

Hoe oud ik precies was weet ik niet meer.

Maar ik was een kind.

En ik zat naast mijn moeder in de auto.

Nu had ik een geweldige moeder

die eerlijkheid hoog in het vaandel had,

maar een geweldige chauffeur was ze niet.

Met al haar aandacht gefocust op de vrachtauto voor ons

reden we door de stoplichten.

Opeens politie:   mevrouw u reed door rood.

Volkomen ter goeder trouw stamelde ze stomverbaasd,

"nee dat kan niet".

"Jawel mama, ik zag het wel, hij was net rood geworden" .

....

Wat er verder gebeurde weet ik niet meer

Ik herinner me alleen die blik van mijn moeder...

Dat zijn van die momenten dat je leert

dat het soms beter kan zijn om de waarheid even voor je te houden.

 

Soms is het beter te zwijgen dan te spreken

want, inderdaad Jakobus, de tong is als een kleine vlam

die een enorme bosbrand kan veroorzaken,

met dodelijke gevolgen.

Op leven en dood, niet minder dan daarom gaat het in de Tien Woorden.

Dit 9e woord brengt ons terug naar die tijd in het Oude Israël

geen rechtstaat, geen professionele rechtbank,

maar je moest er met elkaar uitkomen,

onderling recht spreken.

Voor dat recht was één ding onmisbaar en noodzakelijk:

betrouwbare getuigenissen van betrouwbare getuigen.

Niets minder dan jouw leven was daar afhankelijk van!

En omdat onze God een liefhebber van recht en gerechtigheid is

zoals al die Psalmen bezingen

daarom mag je dat niet in gevaar brengen

door over een ander een vals getuigenis af te leggen.

 

We mogen ontzettend dankbaar zijn

dat ons rechtssysteem niet alleen maar afhankelijk is

van getuigen die kunnen verdraaien, liegen en manipuleren,

maar daarmee heeft dit gebod nog niets van zijn actualiteit verloren.

Want wat wordt er wat af gekletst, geroddeld,

geoordeeld en veroordeeld,

elkaar de maat genomen en verhalen verzonnen,

nepnieuws de wereld in gestuurd,

leugens verspreid,

karaktermoord gepleegd.

Mensen geloven liever elkaar

dan de bevoegde instanties en besturen,

mensen geloven liever het internet

dan hun dokter,

geloven liever in bizarre complottheorieën

dan in feitelijke werkelijkheden,

verdraaien liever historische feiten

dan de eigen zwarte bladzijdes

onder ogen te zien.

 

Zo heeft het vele eeuwen geduurd

voordat wij onder ogen zagen

hoe het christendom de grootste motor was

voor de vervolging van Joden.

De leugens en valse getuigenissen stapelden zich op

door kerkelijke vergaderingen opgesteld of bevestigd:

moordenaars  van Christus,

moordenaars van christelijke kinderen

om hun bloed te kunnen gebruiken voor het maken van matzes,

vergiftigen van putten

ontwijden van hosties en noem maar op...

De wens van Maarten Luther dat 'alle joden als dolle honden,

adders en baarlijke duivels uit Duitsland zouden worden verjaagd

werd in ruime mate gedeeld in álle christelijke landen.
Ook hier werden Joden door de eeuwen heen meer gedoogd

dan verwelkomd en moesten ze soms smeken om

ergens te mogen wonen.

Zonder deze eeuwenlange haat- en leugencampagne

had Hitler zijn werk niet kunnen doen.

Geen vals getuigenis over de ander,

dat is al gevaarlijk,

maar als het over ''de anderen'' gaat

nog veel gevaarlijker.

De anderen, die groepen mensen,

de hervormden

de gereformeerden

de katholieken

de buitenlanders

de vluchtelingen

de moslims

kortom ''de anderen'', niet als mensen maar als groep,

worden beoordeeld

meestal ver-oordeeld.

''Oordeel niet,

opdat er niet over jullie geoordeeld wordt''

zegt Jezus ons.

Dat is een van de allermoeilijkste dingen die er bestaat,

want we doen het bijna automatisch

een eerste blik, een eerste ontmoeting betekent altijd ook

een eerste inschatting, een eerste oordeel.

En toch : oordeel niet,

maar behandel anderen steeds

zoals je zou willen dat ze jóu behandelen.

 

Deze éne zin

zo eenvoudig

en tegelijk zo moeilijk

''behandel de ander

zoals jíj behandeld wilt worden''

En toch:

Dat is niet minder dan de kern

niet minder dan het hart, zegt Jezus zelf,

van de Wet en de Profeten!

 

 

 

 

 

 

Leven met elkaar en met de ander

dat is waar het om gaat, ook in de tien woorden.

Het is dus eigenlijk minder:

je mag nooit liegen,

maar vooral en veelmeer :

 je mag geen leugenachtige getuige voor je naaste zijn.

Het gaat er niet zozeer om

wat je allemaal doet of niet doet, zegt of niet zegt,

maar ten diepste om wie je bent.

Jezus doelt daar ook op als hij zegt:

''ik ben de weg, de waarheid en het leven''.

Dan bedoelt hij niet:

ik heb hier in mijn rugzak

alle feitelijke waarheden zitten

en als jij dat pakket nou maar voor waar aanneemt

zit je op de goede weg.

Het gaat niet om feitelijke waarheden,

het gaat om waarheid als waarachtigheid, betrouwbaarheid.

Jezus is de vleesgeworden betrouwbaarheid en waarachtigheid

en wie hem volgt op die weg

die ontdekt wat waarachtig leven is en wat leven doet.

In het Koninkrijk van God is de norm niet

"altijd zeggen wat je denkt

en vooral van je hart geen moordkuil maken"

in het Koninkrijk van God vraag je je af

wat, of vooral wie, dien ik er mee

om dit nu, hardop uit te spreken?

Ben ik zo een betrouwbare naaste voor de ander

en zo een betrouwbaar getuige van God zelf?

 

Slachtoffer worden van valse getuigenissen

van halve of hele onwaarheden

dat voelt vreselijk

vreselijk onrechtvaardig

je zou van alles willen zeggen

maar in de meeste gevallen is het wijs

wat Jezus ons zelf voordeed

toen hij door valse getuigen

die zijn eigen woorden slinks wisten te verdraaien

werd veroordeeld.

Hij zweeg.

Hij zweeg.

Maar hij deed niet niks!

Nee, hij bleef trouw aan zijn weg

bleef een betrouwbaar en waarachtig mens

tot op het einde

en juist zo was hij

een getuige van de waarheid.

 

''Al is de leugen nog zo snel,

de waarheid achterhaalt haar wel".

Ja, maar heel veel mensen

stierven en sterven

onschuldig veroordeeld

lang voordat de waarheid erkend werd.

Geen wonder dat in de Bijbel

de hoop wordt gesteld op een God

die eens wél recht zal spreken.

Dat geloof, voor ons soms heel moeilijk,

in een God als rechter,

maakte mensen niet bang of wraakzuchtig,

maar hielp ze juist om in dít leven

niet cynisch of van godlos te raken,

maar alle onrecht alle onwaarachtigheid uit te houden

en het waarachtig mens zijn niet te verliezen.

 

Onze roeping is, aldus de Tien Woorden,

aldus Jezus, aldus ook Jakobus,

om een betrouwbaar mens te zijn.

Onze tong is daarbij cruciaal,

een klein orgaan,

maar wat een grootspraak, wat een dodelijk venijn

kan hij voortbrengen.

We vloeken en vervloeken wat af, sabelen mensen met onze woorden neer,

maar het kan ook anders,

heel anders!

 

 

 

 

Eén waar woord..*)

 

Een woord om je aan te warmen
In de kou van het leven
Om te fluisteren
In het holst van de tijd

Een woord dat uitstijgt
Boven het rumoer van de wereld
Dat grenzen slecht
En muren splijt


Een woord dat de wind voert
Over velden en akkers
Waar kinderen hutten bouwen
Op vruchtbare grond

Een woord dat de zon schijnt
In je prachtige tanden
Dat blinkt in je ogen
Dat lacht met jouw mond

 

Om te lachen, om het huilen
Om te vieren in de nacht
Dat er niet om niets gestorven wordt
Kun je het horen
Luister zacht

 

Eén waar woord

.

Als het me ooit lukt
Ben jij de eerste
Die het hoort

 

 

Zo'n woord

zo'n waar woord

dat werkt zó heilzaam weet ook dit lied -

een mooi Bijbels woord

daarvoor is

zegenen ;

zegenen gebruikt ook Jakobus.

 

En gelukkig

Gode zij dank

kunnen we het allebei:

vervloeken

maar ook zegenen

kwade woorden

maar ook goede woorden spreken

 

De gave van het woord

in heel de schepping een

Unieke eigenschap

uniek geschenk

een klein waar woord

kan grote goede gevolgen hebben

één vraag

kan muren doen vallen

een waar woord

kan bergen verzetten

daar waar het raakt aan

aan de waarheid van Christus

aan waarachtigheid en betrouwbaarheid

 

dat de mens geneigd is tot kwaad

en tot kwade praatjes

dat weten we allemaal

maar dat betekent zeker niet

dat we niet tot goed in staat zijn

dát zeggen is een belediging

van onze Schepper!

hét Bijbels beeld

voor het mens zijn

is niet het geknakte riet

niet de krachteloze bloem

noch de stekelige doornstruik

het Bijbels beeld

is de boom

geworteld in wat en wie je voorging

met takken die beschermen bieden

en vruchten waarvan genoten mag worden

 

Maar

zulke hoge bomen

vangen nou eenmaal wel veel wind voorspelt Jezus ons:

die vrágen om tegenspraak

om kwaadsprekerij;

daar moet je je niet door laten wankelen

of misleiden

en zeker moet je niet met alle winden

mee gaan waaien

 

vooral moet je zorgen

dat je gevoed blijft worden

door water uit die ene Bron:

 

leven met God

leven uit de Geest

steeds meer leren

en soms weer helemaal opnieuw:

op het juiste moment

weten te spreken

maar ook weten te zwijgen

zuinig zijn met spreken over de ander

ruimhartig in het spreken mét de ander

en je altijd afvragen

wie dien ik hiermee?

de ander, de gemeenschap,

God en zijn Koninkrijk?

of vooral mijn eigen ik?

 

en wat altijd mag:

een goed woord

zo'n waar woord

die waarheid duurt

het langst

 

zeker weten!

of

met een ander waar woord

Amen!

                                                                                                              *) Liedtekst  van Huub van der Lubbe