Lieve mensen.

 

Het is altijd weer een bijzonder moment. Wat bracht ons het jaar 2019?

 

Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat het individualisme is toegenomen en dat in toenemende mate harde en onwrikbare standpunten worden ingenomen. Dan bedoel ik niet zozeer de protesten, want dat is een goed recht wat mij betreft, maar wel de uitwassen. Er kan maar één waarheid, één gelijk zijn en extreme en op z’n minst bedenkelijke standpunten worden ingenomen en naar tegenargumenten wordt niet meer geluisterd.

 

Met een beroep op Joods-Christelijk waarden wordt de grootst mogelijke onzin verkondigd. Ook dat is niet nieuw, maar een grotere tegenstelling als die tussen Joden en Christenen is bijna niet denkbaar. Er bestaat geen Joods-Christelijke traditie. Wel de afgod van het eigen gelijk en de eigen waarheid.

 

‘Men kan niet datgene wat een heel leven inhoud, zin en doel heeft gegeven, ontrouw worden. Zoiets ontstaat niet uit het niets, als aan dit ontstaan niet een groot bevel ten gronde zou liggen. En geen aards gezag gaf ons dat bevel, maar God, die ons volk gemaakt heeft, gaf het’.

Een beetje een gedateerde uitspraak, zou een Bijbelvers kunnen zijn en is op het eerste gezicht niet echt verontrustend. Totdat ik u vertel dat het een uitspraak is van Adolf Hitler.

Adolf Hitler en andere Duitse nazi's riepen regelmatig God aan als de Schepper en de opdrachtgever van hetgeen het Duitse volk moest doen.

 

Hoe kunnen de evangelische groepen in de Amerika Trump steunen, alleen omdat hij belooft abortus te zullen verbieden. Naar aanleiding van de schietpartij in een kerk in Texas, prijst Trump de kerkganger die, kennelijk met een wapen op zak naar de kerk gaat, de dader neerschiet. Ik begrijp er niets van

 

God voor je karretje spannen en God claimen als zou hij aan jouw kant staan.

Het kan en soms lijkt het mooi, maar het pakt altijd verkeerd uit.

Dat is ook de centrale boodschap van het boek Hosea: ontrouw aan God, sociaal onrecht en vertrouwen op buitenlandse mogendheden. Het pakte niet goed uit en het was aanleiding voor aanklachten, strafaankondigingen, heilsorakels en boetedoening.

Natuurlijk, zoals altijd, trof het vooral de zwakkere en werden de mensen -niet door God- maar door hun volksgenoten in de steek gelaten en dat alles met God aan hun zijde.

 

Hosea een van de kleine profeten. Stond op het NBG-leesrooster voor vandaag. Ik heb de gewoonte om bij vergaderingen het gedeelte van die dag te lezen en voor te bereiden. Soms zijn het lastige gedeeltes zoals onlangs. Een gedeelte uit Samuel, waarin de eerste poging van David om de ark naar Jeruzalem te brengen mislukt. David een man naar Gods hart omdat hij initiatief toonde en open leefde en leerde. De ark stond op een kar, getrokken door ossen en dreigde te vallen. Uzza stak zijn hand uit, want hij wilde de ark tegenhouden, maar de Heer werd woedend en hij doodde Uzza.

Wat moet je daar nou mee en dat soort delen slaan we toch liever over? Toch als je verder kijkt dan gaat het ook hier om, bijna letterlijk, God voor je karretje spannen. Zonder daar nu verder op in te gaan, toen kennelijk een doodzonde.

 

Hoe staan wij daarin, wat kunnen wij daarmee als we terugkijken op het oude jaar en op de drempel staan van het nieuwe?

 

Eerlijk gezegd heb ik niet zoveel op met dreigen en nog minder met straffen. Maar ik heb ook moeite met mensen die menen te weten wat God wil. De stelligheid en de harde standpunten die dan kunnen worden ingenomen. Terugkijkend is mijn indruk dat met name dat is toegenomen en het heeft ons niets gebracht. De tegenstellingen zijn toegenomen en de rijken zijn rijker geworden en de armen armer.

Is dat het dan en nemen we dat voor lief aan?

Gaan we zo een nieuw decennium in, het zal onze tijd wel duren of wat kunnen wij nu eenmaal doen en betekenen?

 

Hosea wordt algemeen gezien als een van de moeilijkste boeken uit de Hebreeuwse Bijbel.

Het is in de vierde of derde eeuw voor Christus tot stand gekomen en genoemd naar Hosea die optrad van ongeveer 750-725 voor Christus. Het is niet waarschijnlijk dat hij het zelf geschreven heeft maar dat het opgetekende verhalen zijn, met overigens een voor ons begrip vreemd beging.

 

De Heer zei tot Hosea, trouw een overspelige vrouw en verwek kinderen bij haar, want het land maakt zich schuldig aan overspel door zich van de Heer af te keren. De ontrouw van Israël wordt uitvoerig beschreven, uiteraard met de daarbij horende dreigingen, straffen en aanklachten. Niettemin wordt Israëls ontrouw beantwoord met liefde. Daarna volgt een boetelied en Gods antwoord: wie wind zaait zal storm oogsten, maar ook daarna gaat de dreiging en aanklacht weer door en zijn we aangekomen bij ons gedeelte en lijkt het allemaal goed te zijn gekomen, want het volk bevestigt dat het God is die mensen beschermt die zwak en alleen zijn, maar ook de eigen verantwoordelijkheid van mensen, de vrijheid zelfs om eigen keuzes te maken.

 

Naar een gedicht van Huub Oosterhuis geloof ik met hem in de vrijheid van mensen: Dat God zijn hoop stelt op mensen, dat zij kiezen wat goed is. God heeft ze vrijgemaakt om het goede te doen. Hij heeft geen andere macht dan de goedheid van mensen.

De mensen zijn geschapen tot vrijheid met een hart dat voorvoelt wat recht is en wat onrecht.

Maar God ziet wel wat er gebeurt, hoort het bange schreeuwen van de ganse schepping, de noodkreet van de verdrukten.

Maar Hij ziet ook wat er nog niet is, de komende bevrijding, dat de mensheid tot vrijheid groeit, elkaar zullen bevrijden en doen leven.

 

Met andere woorden het initiatief ligt bij ons. Het is ons voorgeleefd door Jezus en dat geeft verantwoordelijkheid. Wie wijs is en verstandig is, moet nadenken over de woorden in dit boek. Leef daarom zoals hij het wil, het laatste deel uit Hosea.

 

Geloven is geen zeker weten. Herman Finkers zei, toen hij als kind hoorde van de pastoor dat God één was en uit drie personen bestond, hij juist daarmee verder kon. Raadselachtig maar ook ruimte. Alles lijkt te kunnen. Het is nauwelijks uit te leggen en daarom vind ik het zo mooi dat God tegen Mozes zegt: zeg maar ik ben die ik ben.

 

God zal er zijn, dat hangt niet van ons af, maar dat is Gods belofte en die komt Hij na.

 

Kunnen we daarmee het nieuwe jaar in? God is trouw en komt z’n belofte na. Ik zag een nieuwe hemel en een nieuwe aarde, want de eerste hemel en de eerste aarde zijn voorbij. Er zal geen dood meer zijn, geen rouw, geen jammerklacht, geen pijn, want wat er eerst was is voorbij. Alles maak ik nieuw!

 

Wat mij betreft ongrijpbaar maar ook hoopvol het eindigt niet, maar alles wordt nieuw gemaakt.

 

In vrijwel alle religies is er sprake van leven na de dood. Sterker nog, daar is alles om begonnen.

Het Oude Testament kent deze voorstellingen niet en het aanvankelijke christendom evenmin. Het geloof in opstanding vindt zijn oorsprong niet in religieuze speculaties maar in het vertrouwen op de scheppingskracht van een rechtvaardige God: de gerechtigheid van God zal de beul niet het laatste woord geven en de martelaren niet in de dood laten.

 

Een soort van ‘alles komt goed’. Het kan een dooddoener zijn en ik denk dat het ook regelmatig zo wordt gebruikt. Alles komt goed, met andere woorden, laten we het er verder niet over hebben. Ik weet niet wat te zeggen of ik vind het te lastig. Laten we ergens anders over praten.

Of nog niets zeggender, als een soort van stopwoord -mooi woord in dit verband- het komt wel goed.

 

Ik had een lieve zorgzame vader, maar als iets moeilijk werd gebruikte hij de ‘het komt wel goed formule’. U begrijpt dat ik daar wat kriegelig van werd.

Toch kan ik er niet omheen dat ons gedeelte uit Openbaringen het ook in zich heeft. Alles maak ik Nieuw. Wat er eerst was is voorbijgegaan.

Het kan uitgelegd worden als: maak je niet druk, onderneem niets en laat wat er gebeurt maar over je heen komen. Waarom je druk maken om moeder aarde, ik maak alles nieuw, waarom zouden we zorgen voor vluchtelingen, waarom zouden we goed doen, ik maak alles nieuw. Waarom zouden we liefhebben en om elkaar geven.

 

Volgens mij is dat precies de houding waar Hosea en ook andere profeten tegenaan liepen. Wij leven ons eigen leven, zorgen dat we het zo goed mogelijk hebben en de rest zal ons een zorg zijn.

 

Zoiets als America first, het verbieden van moskeeën en degenen die zich ‘ongehoord’ zeggen te voelen en dan maar een omroepvereniging oprichten. Wat de overeenkomsten zijn? De ander is schuldig, het tegen elkaar opzetten en eigen waarheden creëren, maar niet elkaar onder ogen komen, elkaar ontmoeten.

 

Dat brengt me weer terug naar het gedicht van Huub Oosterhuis. God heeft geen andere macht dan de goedheid van mensen.

Geloven betekent dus initiatief tonen, de ander als het ware omhelzen zodat de ander God herkent in hoe wij met hen omgaan. Een waanzinnig zware verantwoordelijkheid, maar wel een die de wereld, onze wereld fundamenteel kan veranderen. Lief zijn voor elkaar betekent niet alles maar laten gebeuren, kritiekloos zijn. Juist Hosea liet een kant van God zien die niet alles accepteerde. Dus ook dat moet en kan worden gezegd. Door jullie eigen misdaden gaat het nu zo slecht. Wat kan ik daaraan doen? Maak ik dan het verschil? Gelukkig zijn er talloze voorbeelden van mensen die het daar niet bij lieten, ik denk aan Gandhi, Nelson Mandela maar misschien ook aan Maarten van der Weijden, u weet wel die van de elf steden zwemtocht, of Greta Thunberg. Profeten als Hosea waren min of meer gewone mensen, maakten in ieder geval geen deel uit van de elite van hun tijd.

Door hun optreden werden de verhoudingen op scherp gezet en werd duidelijk gemaakt wat er niet klopte, wat verkeerd was.

 

Laten we eerlijk zijn, wij weten toch ook wel het verschil tussen goed en kwaad. En ook wij zien dat het economisch weliswaar goed gaat en de meeste Nederlandse zeer tevreden zijn over hun eigen leven en leefsituatie. Maar toch is er veel onvrede. Worden groepen mensen uitgesloten en figuurlijk ‘verworpen’ omdat zij anders zijn, anders denken en niet meegaan in de eigen waarheden, die klimaatverandering ontkennen, zwarte piet zien als de Nederlandse traditie die wordt verkwanseld, moslims alleen maar zien als gevaarlijk en barbaars en zo kan ik nog wel even doorgaan.

 

Ik vind het opvallend dat, naar ik heb begrepen, de oudejaarsconferences van in ieder Dolf Jansen en Claudia de Breij, ook dit thema hebben. Omarm elkaar, wees lief voor elkaar. Ook de Nieuwjaars conference van Freek de Jonge zou daarover gaan.

 

We staan daarin dus niet alleen en wie weet spreekt God ook door hen, Hij deed dat immers ooit ook door de Farao van Egypte.

 

Alles maak ik nieuw, wat er eerst was is voorbij. Tijdens een uitzending van ‘Volle Zalen’ met Herman Finkers, werd hem gevraagd of hij geloofde in een hemel of leven na de dood, zijn antwoord: uiteindelijk komt alles goed.

 

Met die gedacht durf ik het aan om het nieuwe jaar in te gaan. Nee we weten niet wat het ons brengt en hoe het zal gaan. We weten wel dat God, Ik ben, niet verandert en Hij aan onze kant staat. Hij heeft voor ons gekozen en hij ziet wel wat er gebeurt, Hij hoort het bange schreeuwen van de ganse schepping, de noodkreet van de verdrukten. Ook die van ons.

 

Laten we elkaar liefhebben en vooral niet oordelen want, ik quote Freek de Jonge, elk oordeel voor het laatste oordeel is een vooroordeel.

En tenslotte wees niet bang.

Uiteindelijk komt alles goed.

 

Amen.